 Jak mówią eksperci, propozycje Komisji dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020 w znacznym stopniu odzwierciedlają kierunki dyskusji prowadzonej od czterech lat pomiędzy państwami członkowskimi oraz zaangażowanymi instytucjami. Ukazują one politykę spójności jako ważne narzędzie realizacji celów strategicznych Unii Europejskiej, zidentyfikowanych w strategii Europa 2020. - Fundusze polityki spójności mają wspierać potrzeby rozwojowe wszystkich regionów europejskich, koncentrując swą pomoc na obszarach o najniższym poziomie rozwoju. Wykorzystanie funduszy ma być lepiej skoordynowane z działaniami podejmowanymi w ramach innych polityk unijnych oraz silniej ukierunkowane na osiąganie konkretnych rezultatów. Zwiększeniu efektywności polityki spójności ma służyć także szersze zastosowanie mechanizmów warunkowości oraz uproszczony system wdrażania funduszy - czytamy w komunikacie Komisji Europejskiej.
Zgodnie z propozycją Komisji, polityka spójności w latach 2014-2020 ma dysponować budżetem w wysokości 336 mld euro, w tym m.in.: 162,6 mld euro na regiony słabiej rozwinięte; 38,9 mld euro na tzw. regiony przejściowe; 53,1 mld euro na regiony rozwinięte; 11,7 mld euro na współpracę terytorialną oraz 68,7 mld euro na Fundusz Spójności.
Ponadto KE zaproponuje wyznaczenie limitu absorpcji funduszy przez dany kraj na 2,5 proc. jego PKB. To, ile ostatecznie Polska dostanie funduszy, będzie więc też zależeć od tempa jej wzrostu w latach 2014-2020. Nieoficjalnie, opierając się na długoterminowych prognozach dyrekcji ds. gospodarczych i finansowych, KE szacuje, że w przypadku Polski może to być nawet ponad 80 mld euro. W obecnym budżecie 2007-2013 ten limit wynosił 4 proc. PKB.
- Polska prezydencja uznaje, że przedstawione przez Komisję projekty rozporządzeń polityki spójności stanowią dobry punkt wyjścia do rozpoczęcia formalnych negocjacji. Ambicją polskiej prezydencji będzie nadanie szybkiego tempa pracom w Radzie Unii Europejskiej tak, aby możliwe stało się terminowe zakończenie negocjacji i wdrożenie polityki spójności z dniem 1 stycznia 2014 roku - czytamy w komunikacie polskiego rządu.
Łącząc Europę
To nie wszystko co mamy do ugrania w nowym rozdaniu budżetowym. Jesteśmy bowiem wymieniani jako kraj, który może zdobyć lwią część funduszy z nowego unijnego instrumentu "Łącząc Europę". Tam budżet wynosi 50 mld euro. Celem planu wsparcia inwestycji o wartości 50 mld euro jest poprawa europejskiej sieci transportowej, energetycznej i cyfrowej. Inwestycje w kluczową infrastrukturę pomogą także w tworzeniu nowych miejsc pracy i poprawią konkurencyjność Europy w czasach, kiedy najbardziej tego potrzebuje. Dzięki "Łącząc Europę" uzupełnione zostaną brakujące połączenia w europejskiej strukturze energetycznej, transportowej i cyfrowej. Instrument uczyni również europejską gospodarkę bardziej ekologiczną dzięki wspieraniu czystszych form transportu, szybkich łącz szerokopasmowych oraz dzięki ułatwianiu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych zgodnie ze strategią "Europa 2020". Dofinansowanie sieci energetycznych przyczyni się ponadto do dalszej integracji wewnętrznego rynku energii, ograniczy zależność energetyczną UE i zwiększy bezpieczeństwo dostaw. Aby zapewnić finansowanie instrumentu "Łącząc Europę", Komisja przyjęła również zasady dotyczące inicjatywy w zakresie obligacji projektowych w ramach strategii "Europa 2020", będącej jednym z licznych instrumentów podziału ryzyka, z których można skorzystać, by zainteresować projektem prywatnych inwestorów. Etap pilotażowy rozpocznie się już w przyszłym roku.
Katalizator finansowania
Komisja wyodrębniła projekty, w przypadku których dodatkowa inwestycja unijna może przynieść największy skutek. Przede wszystkim Komisja oczekuje, że inwestycje zrealizowane dzięki instrumentowi "Łącząc Europę" będą stanowić rodzaj katalizatora finansowania ze źródeł prywatnych i publicznych, ponieważ dzięki nim projekty staną się bardziej wiarygodne i obniży się ich profil ryzyka. Po raz pierwszy Komisja proponuje jeden instrument finansowania dla trzech różnych sektorów, zgodnie ze swoją obietnicą dotyczącą tworzenia synergii i upraszczania przepisów.
Instrument "Łącząc Europę" poprawi również pozyskiwanie finansowania ze źródeł prywatnych oraz umożliwi wykorzystanie innowacyjnych instrumentów finansowych takich jak gwarancje i obligacje projektowe w celu uzyskania maksymalnego przełożenia środków finansowych UE. Komisja Europejska będzie blisko współpracować z EBI w celu wykorzystania zainteresowania inwestorów rynku kapitałowego możliwościami długoterminowych inwestycji o stałych dochodach.
- Instrument Łącząc Europę oraz inicjatywa w zakresie obligacji projektowych w ramach strategii Europa 2020 stanowią idealny przykład tego, w jaki sposób Europa może zapewnić wartość dodaną - powiedział José Manuel Barroso. - Przedstawione propozycje pomogą budować drogi, trakcje kolejowe, sieci energetyczne, rurociągi i sieci szerokopasmowe, które są niezmiernie ważne dla obywateli i przedsiębiorców. Domykamy brakujące połączenia w europejskiej infrastrukturze sieciowej, które w przeciwnym wypadku by nie powstały - dodaje Barroso.
W ramach instrumentu "Łącząc Europę" inwestycje w unowocześnienie infrastruktury transportowej, utworzenie brakujących połączeń oraz usunięcie wąskich gardeł zasilone zostaną kwotą 31,7 mld euro. Kwota ta obejmuje pulę 10 mld euro zabezpieczoną w ramach Funduszu Spójności na projekty w zakresie transportu w państwach objętych tym funduszem, pozostałe zaś 21,7 mld euro będzie przeznaczone dla wszystkich państw członkowskich na inwestycje w infrastrukturę transportową. Naczelną ideą jest poprawa połączeń pomiędzy poszczególnymi częściami UE w celu ułatwienia poszczególnym państwom wymiany towarowej i przepływu osób.
Zrównoważony transport
Dzięki instrumentowi "Łącząc Europę" nasz system transportowy będzie bardziej zrównoważony, ponieważ koncentruje się on na tych formach transportu, które w mniejszym stopniu zanieczyszczają środowisko naturalne. Zapewni również konsumentom większe możliwości wyboru co do sposobu podróżowania.
- Tradycyjnie rozwój systemów transportowych w Europie miał wymiar krajowy. UE może odegrać kluczową rolę w koordynacji działań państw członkowskich w zakresie planowania, zarządzania i finansowania projektów transgranicznych - oceniają eksperci.
Dobrze działająca sieć stanowi niezbędny element sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku i poprawi konkurencję. Komisja zaproponowała, aby stworzyć korytarze obejmujące najważniejsze projekty transgraniczne. Szacuje się, że do 2020 roku na realizację prawdziwie europejskiej sieci potrzebna będzie kwota 500 mld euro, w tym 250 mld euro na usunięcie wąskich gardeł i uzupełnienie brakujących połączeń w sieci bazowej.
Z kolei sektor energetyczny może cieszyć się z faktu, że w transeuropejską infrastrukturę zostanie zainwestowanych 9,1 mld euro. To pomoże w realizacji unijnych celów dotyczących energii i klimatu do 2020 roku. Instrument pomoże również usunąć luki w finansowaniu i wąskie gardła w sieci. Dzięki lepszym połączeniom wzajemnym nastąpi dalszy rozwój wewnętrznego rynku energetycznego, co z kolei poprawi bezpieczeństwo dostaw i możliwości przesyłu energii ze źródeł odnawialnych w oszczędny sposób w całej Europie. Obywatele i przedsiębiorstwa powinni móc liczyć na to, że energia będzie zawsze dostępna, a jej ceny - umiarkowane. Środki finansowe udostępnione w ramach instrumentu "Łącząc Europę" będą pełniły rolę dźwigni umożliwiającej pozyskanie finansowania od inwestorów prywatnych i publicznych.
W ramach nowego instrumentu przewidziano niemal 9,2 mld euro na wsparcie inwestycji w szybkie i bardzo szybkie sieci szerokopasmowe oraz ogólnoeuropejskie usługi cyfrowe.
Dzięki finansowaniu w ramach instrumentu projekty staną się bardziej wiarygodne, obniży się również ich profil ryzyka, co pozwoli pozyskać pieniądze ze źródeł prywatnych i publicznych. Ostrożne szacunki wskazują, że finansowanie infrastruktury sieciowej może pobudzić inwestycje o wartości ponad 50 mld euro. Europejska agenda cyfrowa wyznacza cele dotyczące dostępu do sieci szerokopasmowej, zgodnie z którymi do 2020 roku wszyscy powinni mieć dostęp do sieci o przepustowości co najmniej 30 Mb/s, przy czym przynajmniej połowa gospodarstw domowych - do sieci o przepustowości powyżej 100 Mb/s.
Jeśli chodzi o usługi cyfrowe, pieniądze przeznaczone zostaną na dotacje wspierające powstanie infrastruktury potrzebnej do rozbudowy usług w zakresie identyfikacji elektronicznej, elektronicznych zamówień publicznych, elektronicznej dokumentacji leczenia, portalu Europeana, e-sprawiedliwości oraz usług celnych. Pieniądze pozwolą zapewnić interoperacyjność i pokryją koszty utrzymania infrastruktury na szczeblu europejskim, łączącej infrastrukturę poszczególnych państw członkowskich.
Etap pilotażowy
Unijny budżet stanowi kluczowe narzędzie wsparcia działań na rzecz wzrostu oraz realizacji celów określonych w strategii "Europa 2020". Lepsze wykorzystanie innowacyjnych instrumentów finansowych jest konieczne w celu spotęgowania efektów finansowanych za jego pomocą działań. Inicjatywa w zakresie obligacji projektowych w ramach strategii "Europa 2020" została opracowana z myślą o osiągnięciu dwojakiego celu: ożywienia rynku obligacji projektowych oraz wsparcia inwestorów realizujących pojedyncze projekty infrastrukturalne poprzez przyciągnięcie funduszy z sektora prywatnego umożliwiających długoterminowe finansowanie zadłużenia. Inicjatywa w zakresie obligacji projektowych ograniczy ryzyko dla inwestorów zewnętrznych zainteresowanych możliwościami długoterminowych inwestycji. Będzie ona zatem działała jak katalizator: pozwoli ponownie otworzyć dłużny rynek kapitałowy, którego potencjał w przypadku inwestycji infrastrukturalnych jest w chwili obecnej w dużym stopniu niewykorzystany za sprawą kryzysu finansowego, a który stanowi istotne źródło finansowania sektora infrastruktury.
Komisja proponuje zatem przeprowadzenie w latach 2012-2013 etapu pilotażowego, który nadal byłby objęty bieżącymi ramami finansowymi. Etap pilotażowy zostanie przeprowadzony na podstawie zmiany rozporządzenia w sprawie sieci transeuropejskich (TEN) oraz decyzji w sprawie programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP) i sfinansowany z pozycji w budżecie przewidzianych na te programy do łącznej kwoty 230 mln euro.
Podobnie jak w przypadku mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka (RSFF) oraz instrumentu gwarancji kredytowych dla projektów TEN-T (LGTT) budżet UE będzie wykorzystany by udostępnić kapitał EBI mający pokryć część ryzyka ponoszonego przez EBI w wyniku finansowania projektów kwalifikowalnych. Budżet UE zabezpieczy część ryzyka w odniesieniu do finansowanych przez EBI projektów, pozostałe zaś ryzyko pokryje już sam bank. W wyniku połączenia funduszy pochodzących z budżetu UE oraz środków finansowych z EBI całkowity dostępny budżet osiągnie kwotę 230 mln euro, co wg oczekiwań pozwoli uruchomić inwestycje w wysokości nawet 4,6 mld euro.
Etap pilotażowy koncentrować się będzie na 5-10 projektach, skupiając się na tych z nich, które znajdują się na stosunkowo zaawansowanym etapie procedury przetargowej i procesu finansowania, lub tych, które wymagają refinansowania po zakończeniu fazy budowy, w ramach jednego lub większej liczby sektorów docelowych, tj. transportu, energetyki i sieci szerokopasmowych. Etapem pilotażowym zarządzać będzie EBI. |
