 Dwadzieścia lat od zapoczątkowania przemian wolnorynkowych w Polsce paradoksem pozostaje, że główni autorzy sukcesu transformacji gospodarczej - polscy przedsiębiorcy - nadal pozostają nie tylko niedocenianą, a często wręcz szykanowaną grupą społeczną. Potwierdzają to liczne w ostatnich latach przypadki bezzasadnego zatrzymywania, przesłuchiwania i innych form szykanowania przedsiębiorców ze strony aparatu państwowego. Upolitycznienie służb, instrumentalne traktowanie prawa, niekompetencja urzędników wymiaru sprawiedliwości, umiejętnie podgrzewana przez niektórych polityków niechęć części społeczeństwa w stosunku do biznesu - to tylko niektóre z przyczyn takiego stanu rzeczy.
Odbywające się często w atmosferze medialnego show aresztowania przedsiębiorców powodują nie tylko utratę dobrego imienia poszkodowanych biznesmenów, ale narażają na szwank reputację całego środowiska przedsiębiorców w Polsce. Co więcej, doprowadzając do upadłości wielu firm i likwidacji wielu miejsc pracy, powodują realne straty dla polskiej gospodarki.
W konferencji udział wzięli m.in.: Andrzej Arendarski, prezes Krajowej Izby Gospodarczej, Marek Goliszewski, prezes Business Centre Club, Janusz Steinhoff, przewodniczący Rady Krajowej Izby Gospodarczej, prof. Leszek Balcerowicz, były wicepremier i prezes Narodowego Banku Polskiego, Joanna Agacka-Indecka, prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, Krzysztof Kwiatkowski, minister sprawiedliwości oraz Jerzy Stępień, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku.
Tak dalej być nie może
Pomimo upływu 20 lat od rozpoczęcia transformacji, wymiar sprawiedliwości w Polsce nie został kompleksowo zreformowany - stwierdzili uczestnicy konferencji. - Dokonywane reformy mają charakter fragmentaryczny. Nie zmieniają w sposób istotny obrazu funkcjonowania prokuratury i sądów.
Ofiarą tego stanu rzeczy jest wielu obywateli, zmagających się z nadużyciami władzy czy też z przewlekłymi procesami. Szczególnie dotyka to przedsiębiorców - aktywnych uczestników życia gospodarczego. W ciągu ostatnich lat wielu z nich padło ofiarą upolitycznienia służb specjalnych i wymiaru sprawiedliwości, instrumentalnego traktowania prawa, czy też niekompetencji urzędników. To właśnie przedsiębiorcy mają do czynienia z przejawami źle funkcjonującego wymiaru sprawiedliwości: nieuzasadnionym stosowaniem środków zapobiegawczych, zbędnymi postępowaniami prokuratorskimi czy z problemami w sądowej egzekucji umów. Występujące zjawiska bardzo często naruszają w sposób nieuzasadniony dobre imię poszkodowanych przedsiębiorców, a także podkopują autorytet całego środowiska biznesowego w Polsce.
Dlatego też zwracamy się - apelują przedsiębiorcy - do osób odpowiedzialnych - prezesa Rady Ministrów, ministra sprawiedliwości, prokuratora generalnego, sędziów oraz prokuratorów - o podjęcie wszelkich możliwych działań, zmierzających do wyeliminowania problemów, których istnienie tak dotkliwie oddziałuje na przedsiębiorców. Nie zawsze konieczne są zmiany prawa - wiele z tych problemów można rozwiązać poprzez bardziej racjonalną praktykę jego stosowania.
Punkt po punkcie
1. Mamy nadzieję, że w przyszłości jakiekolwiek zatrzymania, czy też inne czynności w toku postępowania karnego, będą dokonywane z daleko posuniętą ochroną godności oraz prywatności osoby zatrzymywanej.
2. Apelujemy do prokuratorów o występowanie do sądów z wnioskami o tymczasowe aresztowanie tylko w uzasadnionych przypadkach oraz o rozważanie w każdym z nich, czy nie byłoby bardziej właściwe zastosowanie innych środków zapobiegawczych. Z kolei do sądów apelujemy o wnikliwą analizę przedkładanych wniosków o zastosowanie tymczasowego aresztowania oraz o dokładne weryfikowanie argumentów przytaczanych przez prokuratorów przy wnioskowaniu o zastosowanie tego środka.
3. W przypadku tymczasowego aresztowania apelujemy o stworzenie przedsiębiorcom możliwości przekazania bieżących spraw firm osobom, które wskażą, tak aby zastosowanie środka zapobiegawczego nie odbiło się negatywnie na funkcjonowaniu podmiotów gospodarczych.
4. Apelujemy o racjonalne stosowanie innych środków zapobiegawczych, a szczególnie ustalanie wysokości poręczeń majątkowych w rozsądnej wysokości oraz o stosowanie tylko w ostateczności zabezpieczeń majątkowych. Apelujemy także o uwzględnianie poręczeń wystawianych na rzecz przedsiębiorców przez organizacje ich zrzeszające lub przez wybitnych przedstawicieli biznesu.
5. Apelujemy o szczególnie wnikliwe wyjaśnianie wszelkich przypadków nadużycia władzy czy lekceważenia obowiązków, a kiedy jest to uzasadnione apelujemy o konsekwentne prowadzenie postępowań dyscyplinarnych oraz karnych wobec osób winnych tym naruszeniom.
6. Apelujemy do sądów o rzeczywiste poszanowanie zasady domniemania niewinności w procesie karnym i skrupulatne weryfikowanie pod tym kątem aktów oskarżenia i rzetelności przedstawianych w nich faktów oraz oceny prawnej.
7. Apelujemy do Ministerstwa Sprawiedliwości o dokonanie przeglądu obowiązującego prawa oraz praktyki w zakresie powoływania biegłych sądowych, tak aby terminowość przygotowania przez nich opinii oraz ich jakość nie budziła wątpliwości w procesach z udziałem przedsiębiorców.
8. Apelujemy o stworzenie możliwości edukacji ekonomicznej sędziów oraz prokuratorów. Zbyt często powodem problemów przedsiębiorców jest brak wystarczającej wiedzy ze strony przedstawicieli organów wymiaru sprawiedliwości na temat nowoczesnych procesów i mechanizmów gospodarczych.
9. Apelujemy o uproszczenie systemu kosztów sądowych, a także o pełne wykonanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, dotyczących nieuwzględniania wniosków przedsiębiorców o zmniejszenie kosztów sądowych (lub zwolnienie z nich) w sytuacji, kiedy nie posiadają oni wolnych środków na ich pokrycie.
10. Apelujemy o zredukowanie w procedurze cywilnej problemu tzw. formalizmu procesowego, tj. stosowania wobec przedsiębiorców rozwiązań prawnych, które skutkować mogą oddalaniem ich roszczeń czy wniosków z powodów wyłącznie formalnych, bez merytorycznego ustosunkowania się oraz bez rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
11. Apelujemy o kolejne reformy prokuratury oraz sądów, zmierzające do zmniejszenia długości postępowania oraz jego usprawnienie. Odczytujemy pozytywnie ostatnie reformy (np. wprowadzenie e-sądów). Niemniej nie mogą one zastąpić konieczności kompleksowej oraz gruntownej reformy wymiaru sprawiedliwości, opartej na długotrwałej wizji i strategii.
Uważamy - podsumowują autorzy apelu - że powyższe działania są niezbędne, aby doprowadzić do poprawy relacji między organami władzy publicznej, a przedsiębiorcami. Wymiar sprawiedliwości znajduje się w przełomowym momencie, ze względu na wejście w życie kompleksowej nowelizacji ustawy o prokuraturze. Wierzymy, że nowy prokurator generalny wykorzysta daną mu szansę i przeprowadzi reformy w prokuraturze, a minister sprawiedliwości będzie mógł w większym stopniu skoncentrować się na problemach sądownictwa. Jedynie dzięki zdecydowanym działaniom w obszarze wymiaru sprawiedliwości możliwe jest odzyskanie przez przedsiębiorców zaufania do własnego państwa.
Opr. CR |
